Największa od ponad dwudziestu lat zmiana w unijnym systemie ochrony wzorów jest już w całości stosowana. Pierwszy pakiet zmian obowiązuje od 1 maja 2025 r., drugi – od 1 lipca 2026 r. Poniżej zbieramy najważniejsze nowości w jednym miejscu, z naciskiem na to, co ma praktyczne znaczenie dla firm, projektantów i osób zarządzających portfelami praw.

Podstawa prawna i harmonogram

Reforma opiera się na dwóch aktach przyjętych jesienią 2024 r.: rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/2822, które znowelizowało rozporządzenie Rady (WE) nr 6/2002 w sprawie wzorów wspólnotowych, oraz dyrektywie (UE) 2024/2823, która zastępuje dyrektywę 98/71/WE i harmonizuje prawo krajowe państw członkowskich.

Zmiany w rozporządzeniu weszły w życie w dwóch fazach. Faza I (od 1 maja 2025 r.) objęła zmiany merytoryczne i większość zmian proceduralnych. Faza II (od 1 lipca 2026 r.) obejmuje przepisy, które wymagały aktów wykonawczych – towarzyszą jej rozporządzenie delegowane Komisji (UE) 2026/137 i rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2026/138, a także nowe Wytyczne EUIPO. Równolegle, 1 lipca 2026 r., zaczęło obowiązywać rozporządzenie (UE) 2026/715 – tekst jednolity (kodyfikacja), który zastępuje dotychczasowe rozporządzenie 6/2002. W praktyce oznacza to zmianę numeracji wielu przepisów, na co warto uważać przy cytowaniu.

Dyrektywa 2024/2823 ma zostać wdrożona do porządków krajowych do 9 grudnia 2027 r. W Polsce oznacza to nowelizację ustawy – Prawo własności przemysłowej w części dotyczącej wzorów przemysłowych. Prace legislacyjne warto obserwować, bo część rozwiązań opisanych niżej trafi także do procedury krajowej przed Urzędem Patentowym RP.

Nowa nazwa: wzór Unii Europejskiej

„Wzór wspólnotowy” stał się „wzorem Unii Europejskiej” (w skrócie EUD od angielskiego EU design). Zmieniły się też nazwy pochodne – „sąd w sprawach wzorów wspólnotowych” to obecnie „sąd do spraw unijnych wzorów przemysłowych”, a samo rozporządzenie określa się skrótem EUDR. Zmiana ma charakter porządkowy i dostosowuje terminologię do Traktatu z Lizbony, ale trzeba ją uwzględnić w umowach, pełnomocnictwach i pismach procesowych.

Szersza definicja wzoru i produktu

To jedna z najważniejszych zmian merytorycznych. Definicja wzoru obejmuje teraz wyraźnie postać produktu wynikającą także z ruchu, przejść lub innej animacji jego cech. Definicja produktu została rozszerzona na przedmioty niefizyczne: graficzne interfejsy użytkownika, ikony, symbole graficzne, kroje pisma, animacje, elementy stron internetowych, produkty istniejące wyłącznie w środowisku wirtualnym, a także przestrzenne rozmieszczenie elementów tworzących wnętrze lub przestrzeń zewnętrzną (np. aranżacja sklepu czy ekspozycji).

Dla firm z branży cyfrowej, gier, mody wirtualnej czy architektury wnętrz oznacza to jasność, której wcześniej brakowało: takie przedmioty można chronić jako wzór unijny bez dyskusji, czy w ogóle mieszczą się w definicji.

Przedmiot ochrony i koniec sporów o „widoczność”

Nowy przepis (art. 18a rozporządzenia 6/2002 w brzmieniu po nowelizacji) stanowi, że ochronie podlegają te cechy postaci wzoru, które są przedstawione w widoczny sposób w zgłoszeniu. Z motywów rozporządzenia wynika wprost, że cechy te nie muszą pozostawać widoczne w żadnym konkretnym momencie ani w żadnej konkretnej sytuacji używania produktu. Wyjątek dotyczy tylko części składowych produktu złożonego, które nadal muszą być widoczne podczas zwykłego używania.

W praktyce: zakres ochrony wyznacza to, co pokazano w zgłoszeniu, a nie to, jak produkt wygląda na półce sklepowej, w opakowaniu czy pod etykietą. Kończy to wieloletnie rozbieżności interpretacyjne i ma znaczenie zarówno przy planowaniu zgłoszeń, jak i w sporach o naruszenie.

Nowe uprawnienia właściciela: druk 3D i tranzyt

Katalog działań, których właściciel wzoru może zakazać, został rozszerzony o tworzenie, pobieranie, kopiowanie oraz udostępnianie lub rozpowszechnianie plików i oprogramowania, które rejestrują wzór w celu umożliwienia wytworzenia produktu (przede wszystkim chodzi o pliki do druku 3D). To odpowiedź na sytuacje, w których naruszenie zaczynało się od udostępnienia pliku, a nie od wyprodukowania fizycznego przedmiotu.

Właściciel wzoru unijnego może też sprzeciwić się wprowadzaniu na obszar UE towarów w tranzycie, które nie są dopuszczane do swobodnego obrotu, jeśli towary te zawierają wzór identyczny lub niewywołujący odmiennego całościowego wrażenia. To rozwiązanie znane z prawa znaków towarowych, teraz przeniesione na wzory.

Klauzula napraw

Rozporządzenie wprowadziło stałą klauzulę napraw (art. 20a): ochrona wzoru nie obejmuje części składowych produktu złożonego, od których wyglądu zależy wygląd całości, jeśli są używane wyłącznie do naprawy przywracającej pierwotny wygląd produktu. Warunkiem jest rzetelne informowanie konsumenta o pochodzeniu części. W praktyce dotyczy to przede wszystkim rynku części zamiennych do samochodów. Dyrektywa nakazuje wprowadzenie analogicznej klauzuli w prawie krajowym, z okresem przejściowym dla wzorów zarejestrowanych wcześniej.

Zgłoszenia: tylko do EUIPO, bez jedności klas, z opłatą jako warunkiem daty

Zgłoszeń wzorów unijnych nie można już składać za pośrednictwem urzędów krajowych – jedyną drogą jest EUIPO. Uiszczenie opłaty za zgłoszenie stało się warunkiem nadania daty zgłoszenia, co ma znaczenie przy pierwszeństwie i przy sporach o nowość.

Zniesiono wymóg jedności klas w zgłoszeniach zbiorowych: w jednym zgłoszeniu można zawrzeć do 50 wzorów dotyczących produktów z różnych klas klasyfikacji lokarneńskiej. Dla firm z szerokim asortymentem to wyraźne uproszczenie i obniżenie kosztów.