Wizualna forma produktu ma często kluczowe znaczenie dla decyzji zakupowych klientów. Design, kształt, kolorystyka i ogólne wrażenie estetyczne wyrobu mogą przesądzać o jego sukcesie rynkowym. Jeśli przedsiębiorca inwestuje w rozwój unikalnego wzornictwa, warto zabezpieczyć tego rodzaju inwestycje poprzez rejestrację wzoru przemysłowego.

Wzór przemysłowy to prawna ochrona postaci wytworu lub jego części, nadana mu w szczególności przez cechy linii, konturów, kształtów, kolorystykę, fakturę lub materiał wytworu oraz przez jego ornamentację. Ochrona obejmuje wszystko, co można zobaczyć i odróżnić wzrokiem: formę samego wyrobu, ornamentykę, kolorystykę, użyty materiał, projekt opakowania czy elementy dekoracyjne.

Aby wzór mógł zostać zarejestrowany, musi spełnić dwa podstawowe warunki, do których należą: nowość oraz indywidualny charakter. Wzór jest nowy, jeśli przed datą jego zgłoszenia do rejestracji nie został udostępniony publicznie identyczny wzór. Inaczej wygląda sytuacja w której dojdzie samoujawnienia wzoru przez twórcę lub uprawnionego – w takim przypadku, gdy zgłoszenie wzoru zostanie dokonane przed upływem roku od tego ujawnienia – warunek nowości uważa się za spełniony.

Wzór posiada indywidualny charakter, gdy ogólne wrażenie, jakie wywołuje na zorientowanym użytkowniku, różni się od ogólnego wrażenia wywoływanego przez wcześniejsze wzory. Zorientowany użytkownik to osoba znająca sektor rynku, w którym dany produkt funkcjonuje – może to być konsument regularnie nabywający tego typu produkty lub profesjonalny dystrybutor. Przy ocenie indywidualnego charakteru uwzględnia się również zakres swobody twórczej.

Ochrona nie obejmuje cech postaci produktu, które są wyłącznie podyktowane jego funkcją techniczną. Prawo nie pozwala na monopolizowanie rozwiązań czysto funkcjonalnych – jeśli kształt produktu jest jedynym możliwym rozwiązaniem technicznym umożliwiającym jego działanie, będzie wyłączony z ochrony.

Rejestracja wzoru przemysłowego prowadzi do nabycia prawa z rejestracji na wzór przemysłowy. Czas trwania tego prawa wynosi pięć lat od daty zgłoszenia, z możliwością przedłużania czterokrotnie o kolejne pięć lat, co daje maksymalny okres ochrony wynoszący dwadzieścia pięć lat. Na podstawie tego prawa uprawniony może zakazać osobom trzecim produkowania, wprowadzania do obrotu, oferowania do sprzedaży, importu, eksportu wyrobów według zarejestrowanego wzoru przemysłowego bez jego zgody.

Problem nieautoryzowanego kopiowania produktów jest powszechnym zjawiskiem w wielu branżach. Udany projekt może zostać odtworzony przez konkurencję w stosunkowo krótkim czasie, często przez podmioty oferujące wizualnie zbliżone produkty w niższych cenach. Zarejestrowany wzór przemysłowy stanowi podstawę do skutecznego dochodzenia roszczeń wobec podmiotów naruszających prawo wyłączne. Uprawniony może żądać zaniechania naruszeń, usunięcia skutków naruszenia poprzez wycofanie produktów z rynku, a także dochodzić odszkodowania lub wydania korzyści uzyskanych przez naruszyciela.

Zarejestrowane wzory przemysłowe stanowią aktywa niematerialne przedsiębiorstwa posiadające wymierną wartość ekonomiczną. Prawa z rejestracji mogą być przedmiotem obrotu prawnego – uprawniony może przenieść prawo na inny podmiot w drodze umowy, udzielić licencji na korzystanie z wzoru innym firmom lub ustanowić na prawie ograniczone prawa rzeczowe. Prawa własności przemysłowej są również uznawane przez instytucje finansowe jako przedmiot zabezpieczenia wierzytelności. Posiadanie zarejestrowanych wzorów przemysłowych może wpływać na wycenę przedsiębiorstwa oraz jego postrzeganie przez potencjalnych inwestorów.

Beata Muczkowska
rzecznik patentowy
beata.muczkowska@cwmip.pl